Varia, czyli różności


Lucjusz Anneusz Seneka

O krótkości życia

Jest tak: nie otrzymujemy krótkiego życia, ale czynimy je krótkim, i nie brakuj e nam życia, ale trwonimy je. Podobnie jak ogromne i wspaniałe bogactwa zostaj ą wkrótce zmarnotrawione, kiedy przypadną w udziale złemu gospodarzowi, a nawet skromny majątek, przekazany w ręce dobrego zarządcy, pomnaża się przez odpowiedni użytek, tak samo życie nasze trwa długo, jeżeli się je dobrze ułoży.

*

Czemu żalimy się na naturę ? Postąpiła ona z nami łaskawie : życie jest długie, jeżeli się umie z niego korzystać.

*

Chociaż wszystkie świetne umysły, jakie kiedykolwiek były, zgadzają się w tym jednym, to i tak nigdy dość nie przestaną się dziwić temu przyćmieniu ludzkiego rozumu : otóż ludzie nie mogą ścierpieć, aby ktokolwiek zajmował ich posiadłości, a jeśli powstanie najmniejszy spór o miedzę, biegną po kamienie i bronie. Natomiast pozwalają innym wkraczać w swoje życie, co więcej, nawet sami wprowadzają jego przyszłych właścicieli. Nie ma nikogo, kto chciałby rozdzielać swoje pieniądze pomiędzy- innych : a ilu? to ludziom każdy- z nas rozdaje swoje życie! Ludzie są skąpi w zachowywaniu majątku, lecz jeśli idzie o tracenie czasu - tej jedynej rzeczy, której chwalebnie jest skąpić - są największymi utracjuszami.

*

Żyjecie tak, jakbyście mieli żyć wiecznie, i nigdy nie przychodzi wam na myśl wasza kruchość, nie zważacie na to, ile czasu już przeminęło. Trwonicie go, jakbyście czerpali z pełnego i nieprzebranego zasobu, gdy tymczasem ten właśnie dzień, który podaruje się czy to jakiemuś człowiekowi, czy to jakiejś sprawie, jest może ostatni. Obawiacie się wszystkiego jako śmiertelni, a pożądacie wszystkiego, jakbyście byli nieśmiertelni.

*

Jakże późno zaczynać życie, kiedy należy je kończyć ! Jakież to głupie zamroczenie ludzi odkładać zbawienne plany na pięćdziesiąty, a nawet na sześćdziesiąty rok życia i chcieć rozpoczynać życie w takim wieku, jaki tylko niewielu osiągnęło!

*

Zobaczysz, że najmożniejszym i postawionym wysoko wymykaj ą się słowa świadczące o tym, że pragną oni spokoju i wielbią go, że go przenoszą ponad wszystkie ich dobra. Niekiedy chcieliby zstąpić z tego swojego szczytu, jeśliby to było bezpieczne : bo chociaż nic nie niepokoi ich i nie rozwala z zewnątrz, ich szczęście upada samo przez się.

*

Cycero nazwał siebie półwolnym : lecz, na Herkulesa, mędrzec nigdy nie wystąpi pod tak nędznym mianem, nigdy nie będzie półwolny, lecz zawsze będzie miał wolność całkowitą i nienaruszoną, zawsze będzie swobodny , zawsze samowładny i wyższy od innych. Cóż bowiem może być ponad tym, kto stoi ponad Losem?

*

Choćby wasze życie, na boga, trwało więcej niż tysiąc lat, i tak skurczy się ono do skrajnej cieśni : wasze występki pochłoną każdy, nawet najdłuższy okres. Ten czas natomiast, który natura przebywa biegiem, a który rozum może wprawdzie przedłużyć, prędko musi wam się wymknąć, nie staracie się bowiem pochwycić, zatrzymać ani opóźnić tej najszybszej ze wszystkiego rzeczy, lecz pozwalacie, aby odeszła jak coś zbędnego i możliwego do powetowania.

*

Przebadaj cały czas życia ludzi zajętych, przyglądnij się, jak długo prowadzą rachunki, jak długo przygotowują zasadzki, jak długo się boją, jak długo nadskakują innym, jak długo im samym się nadskakuje, ile czasu zajmują im własne i cudze sprawy sądowe, ile czasu zabierają im uczty, które już same są obowiązkami, a zobaczysz, do jakiego stopnia ich własne sukcesy i klęski nie pozwalają im znaleźć chwili wytchnienia.

*

Nic nie jest bardziej obce dla człowieka zajętego niż życie. Żadnej innej umiejętności nie uczymy się z większym trudem.

*

Przez całe życie należy się uczyć żyć i co może jeszcze bardziej cię zdziwi przez całe życie należy się uczyć umierać.

*

Kto każdą chwilę obraca na swój użytek, kto każdy dzień układa jakby swój dzień ostatni, ten ani nie pragnie jutra, ani się go nie lęka.

*

Łatwo jest gospodarować czymś, co jest pewne, jakkolwiek niewielkie, gorliwiej należy oszczędzać tego, czego nie wiedzieć kiedy zabraknie.

*

Oczekiwanie, nastawione na jutro, a marnujące dzień dzisiejszy, stanowi największą zawadę w życiu. Dysponujesz tym, co znajduje się w rękach Losu, a co w twoich, wypuszczasz. Czego wyglądasz ? Dokąd zmierzasz? Wszystko, co może nadejść, zawieszone jest w niepewności : żyj już w tej chwili!

*

Z szybkim upływem czasu należy walczyć prędkim korzystaniem z niego, i spiesznie czerpać niby z rwącego potoku, który nie będzie płynął wiecznie.

*

Jak rozmowa albo lektura, albo intensywne rozmyślanie wprowadza w błąd podróżnych, bo wcześniej stwierdzają przybycie do celu niźli zbliżanie się do niego, tak samo jest z tą ciągłą i bardzo pospieszną podróżą życia, którą odbywamy jednakowym krokiem, czuwając i śpiąc : ci, którzy są nią zajęci, zdają sobie z niej sprawę dopiero na samym końcu .

*

Czas życia ludzkiego dzieli się na trzy okresy : na ten, który był, ten, który jest, ten, który będzie. Czas, w którym żyjemy, jest krótki, w którym mamy żyć, jest wątpliwy, a ten, który już przeżyliśmy pewny. Los bowiem utracił prawo do niego, i nie podlega on już niczyjej władzy.

*

Czas teraźniejszy jest bardzo krótki - tak bardzo, że niektórym wydaje się niczym, zawsze bowiem znajduje się w ruchu, płynie i przepada; przestaje istnieć, zanim jeszcze nadszedł, i nie znosi spoczynku, podobnie jak świat albo gwiazdy, którym nieustanny ruch nigdy nie pozwala pozostać w tym samym miejscu. Tylko więc ludzi zajętych dotyczy czas teraźniejszy, który jest tak krótki, że nie da się pochwycić, i właśnie on tym ludziom zaprzątniętym wielu sprawami uchodzi niepostrzeżenie.

*

Ze wszystkich Ludzi wolny czas maj ą tylko ci, którzy poświęcają się filozofii, tylko oni żyją, nie tylko bowiem strzegą dobrze czasu swojego życia, ale do życia dodają wieczność. Zyskuj ą te wszystkie lata, jakie upłynęły przed ich narodzeniem. Jeśli nie jesteśmy bardzo niewdzięczni, to przyznamy, że wszyscy sławni twórcy świętych systemów filozoficznych urodzili się dla nas i że nam utorowali drogę życia. Dzięki cudzemu wysiłkowi dochodzimy do poznania rzeczy najpiękniejszych, wydobytych z ciemności na światło dzienne. Żadne stulecie nie jest dla nas objęte zakazem, do wszystkich mamy dostęp, i jeśli tylko zapragniemy wyzwolić się przez wielkość ducha z ludzkiej ograniczoności, to otworzy się wielki obszar czasu, w którym będziemy mogli wędrować.

*

Jeśli natura pozwala nam obcować z każdą epoką, to czemuż nie odwrócimy się od tego krótkiego i znikomego przebiegu czasu i całą duszą nie zanurzymy się w tym co bezmierne, wieczne, i co dzielimy z lepszymi od nas?

*

Mawiamy zwykle, że nie było w naszej mocy wybrać sobie rodziców, bo los nam ich przydzielił: lecz jednak wolno nam rodzić się także stosownie do własnego uznania. Istnieją przecież rodziny najszlachetniejszych umysłów : wybierz sobie taką, do której chciałbyś przystać ; będziesz nie tylko dziedzicem ich nazwiska, lecz także samego majątku, którego nie trzeba będzie strzec ani chciwie, ani zazdrośnie : będzie się on stawał tym większy, im większej go liczbie ludzi udzielisz. Oni otworzą ci drogę do wieczności i wyniosą cię w takie miejsce, skąd nie strąca się nikogo. Jest to jedyny sposób na przedłużenie naszego śmiertelnego życia, a nawet na przemianę w nieśmiertelność.

*

Życie mędrca rozciąga się bardzo szeroko, nie podlega on tym samym ograniczeniom co inni ludzie on jeden jest wolny od praw władających rodzajem ludzkim, wszystkie wieki są mu posłuszne, podobnie jak Bogu. Przemija pewien czas ? Ogarnia go więc wspomnieniem. Nadchodzi ? Korzysta z niego. Ma dopiero nadejść? Uprzedza go. Mędrzec przedłuża swe życie łącząc wszystkie czasy w jedną całość.

*

Najkrótsze i najbardziej niespokojne jest życie tych, którzy zapominaj ą o przeszłości, lekceważąc teraźniejszość, lękają się przyszłości. Kiedy dochodzą do krew, zbyt późno pojmują, nieszczęśni, że byli tak długo zajęci niczego nie robiąc.

*

Nigdy nie zabraknie powodów do niepokoju pochodzących bądź z powodzenia, bądź z niepowodzenia. Życie schodzi nam na zajęciach : nigdy nie skorzystamy z wypoczynku, zawsze będziemy go tylko pragnęli.

Źródło:

  • Lucjusz Anneusz Seneka, O krótkości życia [w:] Myśli, tłum. Stanisław Stabryła, Kraków 1989.


Do góry